مرتضى مطهرى
889
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
آن كوى ، شكستگى مىخرند و بس و بازار خودفروشى از آن سوى ديگر است ؛ مىگويد : خرّم آن كو عجز و حيرت قوت اوست * در دو عالم خفته اندر ظلّ دوست هم در اول عجز خود را او بديد * مرده شد « دين عجائز » برگزيد چون زليخا يوسفى بر وى بتافت * از عجوزى در جوانى راه يافت زندگى در مردن و در محنت است * آب حيوان در درون ظلمت است حقيقت اين است كه اين جمله انتسابش به رسول اكرم ثابت نيست تا نوبت به بحث در مفهوم و معنىاش برسد . مرحوم ميرزاى قمى اعلى اللّه مقامه در جلد دوم قوانين الاصول بحثى دربارهء جواز و عدم جواز تقليد در اصول دين عنوان كرده است ، يكى از ادلّهء طرفداران تقليد و تعبد در اصول دين را همين حديث مىداند ولى خودش مىفرمايد : « حديث بودن اين جمله مسلّم نيست و گفتهاند كلام سفيان ثورى فقيه و صوفى معروف عامى است . گويند عمرو بن عبيد معتزلى دربارهء عقيدهء معروف معتزله دربارهء « منزلة بين المنزلتين » سخن مىگفت ، پير زنى با تلاوت يك آيه قرآن به او جواب داد ، سفيان ثورى كه حاضر [ در ] جلسه بود گفت : عليكم بدين العجائز . » بعلاوه كسانى كه اين جمله را به صورت حديث نقل كردهاند داستانى نيز نقل كردهاند كه روشن مىكند مفهوم آن جمله نه آن چيزى است كه حنابله و اهل حديث مىگويند و نه آن چيزى كه محمد لاهيجى و يا مولوى به عنوان توجيه بيان كردهاند . داستان اين است كه پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم با اصحاب خويش بر پير زنى گذشت كه با چرخ دستى نخريسى مىكرد ، از او پرسيد خدا را به چه دليل شناختى ؟ پير زن دستش را كه به دستهء چرخ بود و چرخ را به سرعت مىگرداند از دستهء چرخ برداشت و طبعا چرخ پس از چند لحظه متوقف شد ، پير زن گفت : به اين دليل ؛ همچنانكه اين چرخ را دستى مىبايد كه آن را به گردش آورد چرخ عظيم جهان را نيز كه همواره در گردش است دستى مقتدر مىگرداند . در اين وقت بود كه رسول اكرم فرمود : « عليكم بدين العجائز » . بنابراين نقل ، آن پير زن برهان محرك اول ارسطويى را با فطرت صاف و زبان